ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๒๖ สัญลักษณ์การประสูติ

ภาพเทวี ยืนเหนือดอกบัว ถือดอกไม้ มีฉัตรกั้น มีช้างรดน้ำจากหม้อลงบนศีรษะ.
(จากหินสลัก แบบสาญจี สมัยสุงคะ พ.ศ. ๔๐๐–๕๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๒๖

เมื่อได้ศึกษาคำอธิบายของภาพที่ ๒๕ มาอย่างทั่วถึงแล้ว การดูภาพที่ ๒๖ นี้ ก็ไม่ต้องการคำอธิบายอะไรมากมาย นอกจากเรื่องการมีฉัตรกั้นอยู่บนศีรษะของสตรีแบบเดียวกัน แต่ในที่นี้อยู่ในท่ายืนและถืออะไรอย่างหนึ่งในมือขวา ซึ่งมิใช่ดอกบัว, และยังหาคำอธิบายอันเป็นที่พอใจไม่ได้.

อิริยาบถยืนนั้น ตรงกันกับข้อความในตำนานทั่วไปว่าพระมารดายืนประสูติ, แต่ในที่นี้ก็ไม่ควรทึกทักเอาว่าภาพนั้นคือภาพพระมารดาโดยตรงอีกตามเคย.

สำหรับฉัตรที่กั้นอยู่ข้างบนนั้น ตามแบบมาตรฐานของศิลปะยุคเก่าของอินเดีย คือแบบสาญจี ภารหุต มถุรา และอมราวดีแล้ว ถือเป็นหลักว่า กั้นให้แก่พระพุทธองค์อย่างเดียว ไม่ว่าจะอยู่ในรูปสัญลักษณ์, หรือรูปของพระองค์จริงในยุคต่อมาของแบบอมราวดีเป็นต้น, ดังนั้นในภาพที่ ๒๖ นี้ จะต้องถือว่า ที่ได้ฉัตรนั้นมีสัญลักษณ์ของพระพุทธองค์ ซึ่งจะอยู่ในรูปของความว่าง หรือของอะไรก็ตาม อยู่โดยแน่นอน.

ภาพนี้ ไม่มีหม้อปูรณฆฏะ จึงยิ่งไม่มีทางที่จะถูกดึงไปเป็นพระลักษมียิ่งขึ้น. กอบัวนั้น มีใบ ๕ ใบ, มีดอกตูม ๔ ดอก, มีดอกบาน ๗ ดอก, มีฝักบัว ๓ ฝัก, ประกอบกันอยู่อย่างงดงามแบบหนึ่งทีเดียว.

ต่อไปนี้ ไม่มีภาพสัญลักษณ์โดยตรงอีกแล้ว มีแต่ภาพแสดงเรื่องราวในลักษณะภาพเหมือน มีสัญลักษณ์แต่ส่วนน้อยไปจนตลอดเล่ม.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๒๖