ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๑๙ สัญลักษณ์การประสูติ

ในหม้อแบบปูรณฆฏะ ซึ่งมีรูปร่างแปลก คือ เป็นรูปเต่า ซึ่งแสดงความแปลกมากแบบของหม้อศักดิ์สิทธิ์นี้.
(จากหินสลัก แบบสาญจี สมัยสุงคะ พ.ศ. ๔๐๐–๕๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๑๙

หม้อปูรณฆฏะในภาพนี้ มีรูปร่างชวนสนใจเป็นพิเศษ ทำเป็นรูปเต่า ซึ่งเป็นสัตว์น้ำ ย่อมเพิ่มความหมายให้แก่คำว่าหม้อน้ำมากขึ้นเป็นพิเศษ. แต่ถ้าหากมิใช่รูปเต่า ก็ต้องมีความหมายเป็นอย่างอื่น ซึ่งไม่อาจจะทราบได้. ตามธรรมดาเต่าย่อมกัดกินบัวเป็นอาหาร แต่ทำไมในที่นี้ เต่ากลับเป็นผู้ให้การเกิดแก่กอบัวไป เข้าใจว่าผู้ทำอาจจะซ่อนความหมายอะไรเป็นพิเศษไว้บางอย่างก็ได้ มิใช่ทำเพื่อความตลกขบขัน ซึ่งจะหาไม่พบในกรณีที่เกี่ยวกับบุคคลศักดิ์สิทธิ์เช่นนี้ ในยุคที่บุคคลมีความเคารพในพระพุทธองค์ จนถึงกับไม่กล้าทำภาพเหมือนของพระองค์ ดังที่กล่าวแล้วในคำชี้แจงข้างต้น ขอให้ลองพิจารณาดู.

บัวกอนี้ มีใบ ๒ ใบ, ดอกแย้ม ๔ ดอก, ดอกบาน ๓ ดอก, ดอกโรย ๒ ดอก, ไม่มีดอกตูมและฝักบัว, ไม่มีสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ประกอบ และเต่าก็มิได้ปรากฏว่าเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์อะไร ในเรื่องราวอันเกี่ยวกับพระพุทธเจ้าพระองค์นี้, นับเป็นปูรณฆฏะตามธรรมดา.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๑๙