ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๑๗ สัญลักษณ์การประสูติ

ภาพกอบัว มีหงส์ ๔ ตัว, ขึ้นมาจากหม้อเต็มด้วยน้ำ แบบหม้อปูรณฆฏะ ซึ่งมีอยู่มากแบบด้วยกัน.
(จากหินสลัก แบบภารหุต สมัยสุงคะ พ.ศ. ๓๐๐–๔๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๑๗

ภาพนี้ก็เป็นศิลปะแบบภารหุตเช่นเดียวกับภาพที่ ๑๖ ที่แล้วมา จึงไม่มีอะไรที่จะต้องอธิบายกันมาก นอกจากจะแนะให้สังเกตว่า กอบัวแห่งหม้อปูรณฆฏะนี้ ไม่มีใบ, มีดอกตูม ๑ ดอก, ดอกแย้ม ๕ ดอก, ดอกบาน ๒ ดอก, ดอกโรยหรือบานจนลู่ไปทางหลัง ๔ ดอก, ฝักบัว ๑ ฝัก, มีหงส์ ๔ ตัวจับอยู่ที่ดอกบัวที่โรยดอกละตัว, หาได้จับอยู่ที่ฝักบัว เหมือนสองภาพที่แล้วมาไม่. มีลักษณะขบขันตรงที่หงส์ทั้งสี่นั้น แบ่งเป็นคู่ ๆ มีอาการเหมือนกระซิบ หรือปรับทุกข์กันเป็นสองคู่. ผู้ทำต้องการให้มันกระซิบกันด้วยเรื่องอะไร เป็นหน้าที่ของผู้ดูจะต้องคิดเอาเอง แต่มันคงไม่พ้นไปจากเรื่องความในใจของผู้ดูไปได้.

ลวดลายที่ตัวหม้อในภาพที่ ๑๖ และ ๑๗ นี้ ขอให้สังเกตดูให้ดี แล้วจะได้นำไปเปรียบเทียบกับลวดลายของหม้อในภาพอื่น และโดยเฉพาะของหม้อในภาพที่ ๒๒.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๑๗