ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๑๒ สัญลักษณ์การประสูติ

ภาพดอกบัวบานล้อมด้วยช้าง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์อย่างหนึ่งประจำพระองค์ พร้อมด้วยจำนวนเลขศักดิ์สิทธิ์
(จากหินสลัก แบบภารหุต สมัยสุงคะ พ.ศ. ๓๐๐–๔๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๑๒

ดอกบัวในภาพนี้ มีกลีบ ๑๖ กลีบ, ๓๖ เส้นเกสร, ๗ จุดต่อมเกสรตัวเมีย; มีลักษณะแห่งการถือเลขจำนวนศักดิ์สิทธิ์ ทำนองเดียวกับที่บรรยายมาแล้วในภาพต้น ๆ อีกตามเคย, และขอให้ตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับจำนวนเลข ๗ ไว้เรื่อยไป จะยิ่งเข้าใจชัดขึ้น.

ที่ขอบมีช้าง ๔ ตัว แต่ละตัวถือดอกบัวในลักษณะการบูชา บานบ้าง ตูมบ้าง และมีอยู่ตัวหนึ่งซึ่งถือไว้ถึง ๓ ดอก, ดอกที่บานก็ทำบานมากจนกลีบลู่ไปข้างหลัง จนมีลักษณะเหมือนไม่ใช่ดอกบัว เช่นนี้ เป็นแบบของภารหุตโดยเฉพาะ.

ช้างในภาพนี้ มีความสำคัญรองลงไปจากดอกบัว ไม่เหมือนภาพที่แล้วมา (ภาพที่ ๑๑) ของแบบสาญจี ซึ่งทำให้ดอกบัวมีความสำคัญรองลงไปจากช้าง โดยที่ให้เป็นช้างตัวเดียว และหมายถึงองค์พระโพธิสัตว์โดยตรง. แง่ของศิลปะในการประกอบภาพทำนองนี้ เป็นสิ่งที่ควรศึกษา เพราะเป็นสิ่งที่ต้องระมัดระวังจึงจะไม่เกิดการบกพร่องและถูกเยาะเย้ย.

ดอกบัวเป็นตัวสัญลักษณ์ ช้างเป็นเครื่องเพิ่มความศักดิ์สิทธิ์ให้แก่เจ้าของสัญลักษณ์ นี้เป็นความเข้าใจของเรื่อง.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๑๒