ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๑๐ สัญลักษณ์การประสูติ

มีบัวบานที่ใจกลาง ล้อมด้วยสัญลักษณ์พิเศษ เช่นดอกบัวบาน มีขายื่นออกไป ๓ ขา เป็นต้น
(จากหินสลัก แบบภารหุต สมัยสุงคะ พ.ศ. ๓๐๐–๔๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๑๐

ภาพสัญลักษณ์แห่งการประสูติภาพนี้ ยังจัดเป็นภาพประเภทเดียวกันกับภาพที่ ๙ คือภาพดอกบัวบานมีภาพเครื่องหมายศักดิ์สิทธิ์ล้อมรอบนอก.

เครื่องหมายศักดิ์สิทธิ์ในภาพนี้ คือดอกบัวบานที่มีขา หรือหนวดยื่นออกมาข้างหน้า ๓ ขา หรือ ๓ เส้นนั่นเอง, ๘ ดอกด้วยกัน, (ซ้ายสี่ ขวาสี่), มีดอกบัวบานธรรมดาอยู่ข้างบน ๑ ดอก, มีภาพคนครึ่งท่อนอยู่ข้างล่าง ๑ คน. สำหรับภาพคนทำนองนี้ซึ่งมีมากในหินสลักแบบภารหุตนั้น เป็นเพียงเจ้าของทานผู้บริจาคเงินสร้างหินสลักแผ่นนี้เป็นธรรมดา ดังนั้นไม่ควรนับเป็นสิ่งหรือเครื่องหมายศักดิ์สิทธิ์อะไร, ศิลปินสลักลงไป ตามความประสงค์ของเจ้าของทานมากกว่าอย่างอื่น, ดังนั้นจึงเหลืออยู่แต่ภาพดอกบัวที่มีขายื่นออกไปข้างหน้า ๓ ขาเท่านั้นเอง ที่มีความหมายสำคัญอันจะต้องตีความ.

เมื่อพิจารณาดูดอกบัวมีขาหรือหนวดพุ่งออกไปข้างหน้า ๓ ชิ้นนี้อย่างละเอียดแล้ว สันนิษฐานว่า เป็นเรื่องเดียวกันกับตรีรตนะ หากแต่ไม่สมบูรณ์หรืออาจจะอยู่ในขั้นแรกกำเนิดของตรีรตนะก็เป็นได้. ดอกบัวก็คือดอกบัวตรงกัน หากแต่ในที่นี้ไม่มีวงกลมล้อม, ขาที่พุ่งออกไป ๓ ขาก็คือเปลว ๓ เปลวของตรีรตนะนั่นเอง, แบบนี้เป็นแบบภารหุต และยังมีพบแบบอมราวดีบ้างเหมือนกัน, ไม่มีทางที่จะสันนิษฐานเป็นอย่างอื่น นอกจากจะสันนิษฐานว่าเป็นต้นกำเนิดของตรีรตนะดังที่กล่าวแล้ว, เนื่องจากยังไม่เคยพบคำอธิบายในที่ใด จึงต้องสันนิษฐานไว้ก่อน จนกว่าจะพบเรื่องราวที่แน่นอน, ถือว่าเป็นของใหม่สำหรับพวกเราไปก่อน. และถ้าการสันนิษฐานนี้ถูกต้อง ภาพนี้ก็คือ ภาพดอกบัวบาน ล้อมด้วยตรีรตนะอีกนั่นเอง.

ดอกบัวตรงกลาง มี ๘ กลีบ, ๗ จุดต่อมเกสรตัวเมีย, ทำอย่างง่าย ๆ ไม่มีเส้นเกสรเหมือนภาพอื่น.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๑๐