ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๘ สัญลักษณ์การประสูติ

ภาพบัวบานที่ใจกลางล้อมด้วยเปลวไฟสามยอดทั้งสี่ด้าน เป็นภาพตรีรตนะขึ้นมา ๔ ภาพ มีจุดกลางอันเดียวกันอย่างน่าชมความคิด, มีจำนวนเลขศักดิ์สิทธิ์ด้วย
(จากหินสลัก แบบสาญจี สมัยสุงคะ พ.ศ. ๔๐๐–๕๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๘

ภาพดอกบัวที่ประดิษฐ์เป็นภาพตรีรตนะภาพนี้ เป็นแบบสาญจี, ผิดจากในภาพเลขที่ ๗ ซึ่งเป็นแบบภารหุต อย่างไรบ้าง เป็นสิ่งที่ควรสังเกตดูเสียก่อน.

โดยหลักเกณฑ์แล้ว ก็เป็นอย่างเดียวกัน คือ ดอกบัวบานในวงกลม มีเปลวพุ่งขึ้นไปเป็น ๓ ยอด นั่นเอง. ส่วนรูปทรงหรือลวดลายนั้น ประดิษฐ์เอาได้ตามใจชอบของศิลปิน ดังที่ได้กล่าวแล้วในคำอธิบายภาพที่ ๗ ซึ่งจะเข้าใจได้จากภาพนี้.

ดอกบัวใจกลางภาพนี้ มีกลีบ ๘ กลีบ, ๔๐ เส้นเกสร, ๘ จุดต่อมเกสรตัวเมีย, มีดอกบัวบานเล็ก ๆ แซมเป็นระยะ ๆ ๑๒ ดอก, และดอกบัวตูมที่ยอดเปลวยอดกลาง ๔ ดอก, ทั้งหมดนี้ก็มีร่องรอยแห่งเลขจำนวนศักดิ์สิทธิ์อีกตามเคย. แต่อย่างไรก็ตาม ต้องถือว่า จำนวนเลขศักดิ์สิทธิ์นี้ เป็นเพียงอุปกรณ์ของเรื่อง ดังนั้น จึงมีความสำคัญเป็นที่สอง รองลงไปจากหลักเกณฑ์ของเรื่องคือดอกบัวบานในวงกลม มีเปลวพุ่งขึ้นไป ๓ ยอดนั่นเอง.

ตรีรตนะในฐานะที่เป็นสัญลักษณ์ของการประสูตินี้ มีความสำคัญเท่ากับศรีวัตสะ ซึ่งเป็นเครื่องหมายของมหาบุรุษดังปรากฏอยู่ในภาพเลขที่ ๙ คือภาพถัดไป.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๘