ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก
ยุคก่อนมีพระพุทธรูปในประเทศอินเดีย พ.ศ. ๓๐๐–๗๐๐
ถ่ายจากภาพปั้นที่จำลองขึ้นใหม่ เพื่อกิจการแห่งโรงมหรสพทางวิญญาณ ณ สวนโมกขพลาราม อ.ไชยา จ.สุราษฎร์ธานี

พุทธทาสภิกขุ รวบรวมและอธิบาย

ภาพที่ ๕ สัญลักษณ์การประสูติ

ล้อมด้วยลายเครือเถาบัว มีจำนวนกลีบ ดอก ใบ เป็นต้น เป็นจำนวนเลขศักดิ์สิทธิ์
(จากหินสลัก แบบสาญจี สมัยสุงคะ พ.ศ. ๔๐๐–๕๐๐)

คำอธิบายภาพที่ ๕

ภาพนี้เป็นภาพแบบสาญจี ต่างจากแบบภารหุต โดยเฉพาะที่ดูเหมือนจะไม่สนใจในการใช้เลขจำนวนศักดิ์สิทธิ์ แต่กระนั้นก็ยังควรจะนับดู คือดอกที่เป็นประธานตรงกลาง มีกลีบ ๑๒ กลีบ, ในกลางเกสรมี ๘ แฉก, เส้นเกสรหยาบ ๑๘ เส้น. ที่เครือเถาล้อมรอบ มีดอกบาน ๔ ดอกตูม ๔ ใบ ๔. ทั้งหมดนี้ ก็ล้วนแต่ตรงกับจำนวนหลักธรรม หมวดที่สำคัญอยู่นั่นเอง.

เป็นที่น่าสังเกตอีกอย่างหนึ่งว่า การประดิษฐ์ลวดลายที่ทำให้กอบัวกลายเป็นเถาวัลย์เลื้อยได้ไปเช่นนี้ ดูจะเป็นลักษณะเฉพาะอย่างหนึ่ง ของศิลปะแบบสาญจี ซึ่งทำโดยช่างตระกูลนั้น. บางทีทำเป็นลายประกอบเสาสูง ๆ มีลักษณะกลายเป็นไม้เลื้อยขึ้นที่สูง เช่นที่เสาซุ้มประตูสาญจีนั่นเอง ซึ่งควรจะศึกษากันไว้สำหรับการค้นคว้าว่า ลายก้านของดอกไทย นั้นมีกำเนิดมาจากจีนหรืออินเดียมุสลิม ดังที่เข้าใจกันหรือไม่. อย่างน้อยที่สุดก็ต้องไม่ลืมว่าลวดลายทำนองนี้ ได้มีแล้วที่สาญจี ตั้งแต่ พ.ศ.๔๐๐-๕๐๐, ซึ่งมีทางที่จะเป็นต้นกำเนิดของลายมุสลิม หรือลายจีนได้เหมือนกัน.

ชีวิตและผลงาน > โรงมหรสพทางวิญญาณ > ภาพพุทธประวัติจากหินสลัก > ภาพที่ ๕