(โดยละเอียด)

อักษรย่อชื่อคัมภีร์ | วิธีใช้หนังสือเล่มนี้

ภาคนำ

ข้อความให้เกิดความสนใจในพุทธประวัติ (๑๒ เรื่อง)

• โลกธาตุหนึ่ง ๆ มีพระพุทธเจ้าเพียงองค์เดียว (พ.ม.)
• การปรากฏของพระตถาคตมีได้ยากในโลก (พ.ม.อ.)
• โลกที่กำลังมัวเมา ก็ยังสนใจในธรรมของพระตถาคต (พ.ม.)
• การมีธรรมของพระตถาคตอยู่ในโลก คือความสุขของโลก (พ.ม.)
• พระตถาคตเกิดขึ้นเพื่อความสุขของโลก (พ.ม.)
• พระตถาคตเกิดขึ้นในโลก เพื่อแสดงแบบแห่งการครองชีวิตอันประเสริฐแก่โลก (พ.ม.)
• พระตถาคตเกิดขึ้น แสดงธรรมเพื่อความรำงับ, ดับ, รู้ (พ.ม.)
• ธรรมชาติ ๓ อย่าง ทำให้พระองค์เกิดขึ้นเป็นประทีปของโลก (พ.ม.ส.)
• ผู้เชื่อฟังพระตถาคต จะได้รับประโยชน์สุขสิ้นกาลนาน (พ.ม.)
• ทรงขนานนามพระองค์เองว่า "พุทธ"
• เรื่องย่อ ๆ ที่ควรทราบก่อน
• เรื่องสั้น ๆ ที่ควรทราบก่อน (อีกหมวดหนึ่ง) (พ.ม.อ.)

ภาค ๑

เริ่มแต่การเกิดแห่งสากยวงศ์ จนถึงออกผนวช (๒๑ เรื่อง)

• การเกิดแห่งวงศ์สากยะ
• พวกสากยะอยู่ใต้อำนาจพระเจ้าโกศล
• แดนสากยะขึ้นอยู่ในแคว้นโกศล
• การอยู่ในหมู่เทพชั้นดุสิต (พ.ม.)
  • การเกิดในดุสิต
  • การดำรงอยู่ในดุสิต
  • การดำรงอยู่ตลอดอายุในดุสิต
• การจุติจากดุสิตลงสู่ครรภ์ (พ.ม.)
• เกิดแสงสว่างเนื่องด้วยการจุติจากดุสิต (พ.ม.)
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการจุติ (พ.ม.)
• การลงสู่ครรภ์ (พ.ม.)
• การอยู่ในครรภ์ (พ.ม.)
  • มารดามีศีล
  • มารดาไม่มีจิตในทางกามารมณ์
  • มารดามีลาภ
  • มารดาไม่มีโรค, เห็นโพธิสัตว์
  • มารดาอุ้มครรภ์เต็มสิบเดือน
• การประสูติ (พ.ม.)
  • ยืนคลอด
  • เทวดารับก่อน
  • เทพบุตรทั้งสี่รับมาถวาย
  • ไม่เปื้อนมลทินครรภ์
  • ท่อธารจากอากาศ
  • การเปล่งอาสภิวาจา
• เกิดแสงสว่างเนื่องด้วยการประสูติ (พ.ม.)
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการประสูติ (พ.ม.)
• ประกอบด้วยมหาปุริสลักขณะ ๓๒
• บุรพกรรมของการได้มหาปุริสลักขณะ
• ประสูติได้ ๗ วัน พระชนนีทิวงคต
• ทรงได้รับการบำเรอในราชสำนัก
• กามสุข กับ ความหน่าย
• ทรงหลงกาม และ หลุดจากกาม
• ความรู้สึกที่ถึงกับทำให้ออกผนวช (พ.ม.)
• การออกผนวช
• ออกผนวชเมื่อพระชนม์ ๒๙

ภาค ๒

เริ่มแต่ออกผนวชแล้ว จนถึง ได้ตรัสรู้ (๓๕ เรื่อง)

• เสด็จไปสำนักอาฬารดาบส
• เสด็จไปสำนักอุทกดาบส
• เสด็จไปอุรุเวลาเสนานิคม
• ทรงประพฤติอัตตกิลมถานุโยค
• อุปมาปรากฏแจ่มแจ้ง
• ทุกรกิริยา
• ทรงแน่พระทัยว่า ไม่อาจตรัสรู้เพราะการทำทุกรกิริยา (พ.ม.ส.)
• ทรงกลับพระทัยฉันอาหารหยาบ
• ภิกษุปัญจวัคคีย์หลีก
• ทรงตริตรึกเพื่อตรัสรู้ ก่อนตรัสรู้
• ทรงเที่ยวแสวงเพื่อความตรัสรู้ ก่อนตรัสรู้
• ทรงคอยควบคุมวิตก ก่อนตรัสรู้
• ทรงกำหนดสามาธินิมิต ก่อนตรัสรู้
• ทรงคอยกั้นจิตจากกามคุณในอดีต ก่อนตรัสรู้
• ทรงคิดค้นวิธีแห่งอิทธิบาท ก่อนตรัสรู้
• ทรงคิดค้นเรื่องเบญจขันธ์ ฯลฯ ก่อนตรัสรู้
• ทรงคิดค้นเรื่องเวทนาโดยละเอียด ก่อนตรัสรู้ (พ.ม.ส.)
• ทรงแสวงเนื่องด้วยเบญจขันธ์ ฯลฯ ก่อนตรัสรู้
• ทรงค้นลูกโซ่แห่งทุกข์ ก่อนตรัสรู้
• ทรงค้นลูกโซ่แห่งทุกข์ (อีกนัยหนึ่ง) ก่อนตรัสรู้ (พ.ม.ส.)
• ทรงพยายามในอธิเทวญาณทัศนะเป็นขั้นๆ ก่อนตรัสรู้
• ทรงทำลายความขลาด ก่อนตรัสรู้
• ธรรมที่ทรงอบรมอย่างมากก่อนตรัสรู้
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่มากที่สุดก่อนตรัสรู้ (พ.ม.)
• ทรงพยายามในเนกขัมมจิต และอนุปุพพวิหารสมาบัติก่อนตรัสรู้ (พ.ม.อ.)
• ทรงอธิษฐานความเพียรก่อนตรัสรู้
• ความฝันครั้งสำคัญก่อนตรัสรู้
• อาการแห่งการตรัสรู้
• สิ่งที่ตรัสรู้
• การตรัสรู้ คือการทับรอยแห่งพระพุทธเจ้าในอดีต (พ.ม.ส.)
• การตรัสรู้ คือการทรงรู้แจ้งผัสสายตนะโดยอาการห้า (พ.ม.ส.)
• เกิดแสงสว่างเนื่องด้วยการตรัสรู้
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการตรัสรู้ (พ.ม.)
• การรู้สึกพระองค์ว่าได้ตรัสรู้แล้ว
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่ เมื่อตรัสรู้แล้วใหม่ ๆ (พ.ม.ส.)

ภาค ๓

เริ่มแต่ได้ตรัสรู้แล้ว จนถึง โปรดปัญจวัคคีย์ (๗๙ เรื่อง)

• ทรงเป็นลูกไก่ตัวพี่ที่สุด
• ทรงเป็นผู้ข่มอินทรีย์ได้
• ทรงมีตถาคตพลญาณ สิบ
• ทรงมีตถาคตพล ห้า (พ.ม.ส.)
• ทรงทราบอินทรีย์อันยิ่งหย่อนของสัตว์ (พ.ม.ส.)
• ทรงมีและทรงแสดงยถาภูตญาณที่ทำให้แจ้งอธิมุตติบท ท. (พ.ม.ส.)
• ทรงมีเวสารัชชญาณ สี่
• ทรงประกาศพรหมจักรท่ามกลางบริษัท (พ.ม.ส.)
• ทรงมีวิธี "รุก" ข้าศึกให้แพ้ภัยตัว (พ.ม.)
• ทรงมีธรรมสีหนาทที่ทำเทวโลกให้สั่นสะเทือน
• ทรงเปรียบการกระทำของพระองค์ ด้วยการกระทำของสีหะ (พ.ม.ส.)
• ทรงมีธรรมสีหนาทอย่างองอาจ
• สิ่งที่ใคร ๆ ไม่อาจท้วงติงได้
• ไม่มีความลับ ที่ต้องให้ใครช่วยปกปิด (พ.ม.)
• ทรงแสดงสิ่งที่น่าอัศจรรย์อันแท้จริงของพระองค์ (พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นอัจฉริยมนุษย์ในโลก (พ.ม.)
• ทรงต่างจากมนุษย์ธรรมดา
• ทรงบังคับใจได้เด็ดขาด
• ไม่ทรงติดแม้ในนิพพาน (พ.ม.)
• ทรงมีความคงที่ต่อวิสัยโลก ไม่มีใครยิ่งกว่า (พ.ม.)
• ทรงอยู่เหนือการครอบงำของเวทนา มาตั้งแต่ออกผนวชจนตรัสรู้ (พ.ม.ส.)
• ทรงยืนยันในคุณธรรมของพระองค์เองได้
• ทรงยืนยันให้ทดสอบความเป็นสัมมาสัมพุทธะของพระองค์ (พ.ม.ส.)
• ทรงยืนยันว่าไม่ได้บริสุทธิ์เพราะตบะอื่น นอกจากอริยมรรค (พ.ม.ส.)
• ทรงยืนยันพรหมจรรย์ของพระองค์ว่าบริสุทธิ์เต็มที่ (พ.ม.)
• ทรงยืนยันว่าตรัสเฉพาะเรื่องที่ทรงแจ่มแจ้งแทงตลอดแล้วเท่านั้น (พ.ม.ส.)
• สิ่งที่ไม่ต้องทรงรักษาอีกต่อไป
• ทรงฉลาดในเรื่องซึ่งพ้นวิสัยโลก (พ.ม.)
• ทรงทราบ ทรงเปิดเผย แต่ไม่ทรงติด ซึ่งโลกธรรม (พ.ม.ส.)
• ทรงทราบทิฏธิวัตถุ ที่ลึกซึ้ง หกสิบสอง
• ทรงทราบส่วนสุดและมัชฌิมา
• ทรงรับรองสุขัลลิกานุโยคที่เป็นไปเพื่อนิพพาน ของพวกสมณศากยปุตติยะ (พ.ม.ส.)
• ทรงทราบพราหมณสัจจ์ (พ.ม.)
• ทรงเห็นนรกและสวรรค์ ที่ผัสสายตนะหก (พ.ม.ส.)
• ทรงทราบพรหมโลก
• ทรงทราบคติห้า และนิพพาน
• ทรงแสดงฤทธิ์ได้ เพราะอิทธิบาทสี่
• ทรงมีญาณในอิทธิบาทสี่ โดยปริวัฏฏ์ ๓ อาการ ๑๒ (พ.ม.ส.)
• ทรงมีอิทธิบาทเพื่ออยู่ได้ถึงกัปป์ (พ.ม.)
• ทรงเปล่งเสียงคราวเดียว ได้ยินตลอดทุกโลกธาตุ (พ.ม.)
• ทรงมีปาฏิหาริย์ชนิดที่คนเขลามองไม่เห็นว่าเป็นปาฏิหาริย์ (พ.ม.ส.)
• ทรงมีปาฏิหาริย์ สาม
• เหตุที่ทำให้ทรงพระนามว่า "ตถาคต" สี่
• เหตุที่ทำให้ทรงพระนามว่า "ตถาคต" เพราะทรงเป็นกาลวาที ภูตวาที (พ.ม.ส.)
• ไวพจน์แห่งคำว่า "ตถาคต" (พ.ม.ส.)
• ทรงปฏิญญาเป็นอภิสัมพุทธะ เมื่อทรงชำนาญในอนุปุพพวิหารสมาบัติ (พ.ม.อ.)
• ทรงปฏิญญาเป็นอภิสัมพุทธะ เมื่อทรงทราบปัญจุปาทานขันธ์โดยปริวัฏฏ์สี่ (พ.ม.ส.)
• ทรงปฏิญญาเป็นอภิสัมพุทธะ เมื่อทรงทราบอริยสัจจ์หมดจดสิ้นเชิง
• เหตุที่ทำให้ได้พระนามว่า "อรหันตสัมมาสัมพุทธะ" (พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้ได้พระนามว่า "อรหันตสัมมาสัมพุทธะ" (อีกนัยหนึ่ง) (พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้ได้พระนามว่า "อรหันตสัมมาสัมพุทธะ" (อีกนัยหนึ่ง) (พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้ได้พระนามว่า "อนุตตรปุริสทัมมสารถิ" (พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้ได้พระนามว่า "โยคักเขมี" (พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นศาสดาประเภทตรัสรู้เอง (พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงเป็นสัพพัญญูทุกอิริยาบถ
• ทรงยืนยันความเป็นมหาบุรุษ (พ.ม.)
• ทรงอยู่ในฐานะที่ใครๆ ยอมรับว่าเลิศกว่าสรรพสัตว์ (พ.ม.ส.)
• ไม่มีใครเปรียบเสมอ (พ.ม.)
• ไม่ทรงอภิวาทผู้ใด
• ทรงเป็นธรรมราชา (พ.ม.)
• ทรงเป็นธรรมราชาที่เคารพธรรม
• ทรงคิดหาที่พึ่งสำหรับพระองค์เอง
• ทรงถูกพวกพราหมณ์ตัดพ้อ
• มารทูลให้นิพพาน
• ทรงท้อพระทัยในการแสดงธรรม
• พรหมอาราธนา
• ทรงเห็นสัตว์ดุจดอกบัว ๓ เหล่า
• ทรงแสดงธรรมเพราะเห็นความจำเป็นของสัตว์บางพวก (พ.ม.)
• ทรงเห็นลู่ทางที่จะช่วยเหลือปวงสัตว์
• ทรงระลึกหาผู้รับปฐมเทศนา
• เสด็จพาราณสี-พบอุปกาชีวก
• การแสดงปฐมเทศนา
• ทรงประกาศธรรมจักรที่อิสิปตนมฤคทายวัน
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการแสดงธรรมจักร (พ.ม.)
• เกิดแสงสว่างเนื่องด้วยการแสดงธรรมจักร
• จักรของพระองค์ไม่มีใครต้านทานได้ (พ.ม.)
• ทรงหมุนแต่จักรที่มีธรรมราชา เป็นเจ้าของ (พ.ม.)
• การปรากฏของพระองค์คือการปรากฏแห่งดวงตาอันใหญ่หลวงของโลก (พ.ม.)
• โลกยังไม่มีแสงสว่าง จนกว่าพระองค์จะเกิดขึ้น (พ.ม.ส.)

ภาค ๔

เริ่มแต่โปรดปัญจวัคคีย์แล้ว จนถึง จวนจะปรินิพพาน (๑๗๐ เรื่อง)

ก. เกี่ยวกับการประกาศพระศาสนา ๔๘ เรื่อง คือ :-

• การประกาศพระศาสนา
• หลักที่ทรงใช้ในการตรัส
• ทรงมีหลักเกณฑ์ในการกล่าวผิดจากหลักเกณฑ์ของคนทั่วไป(พ.ม.ส.)
• อาการที่ทรงแสดงธรรม
• สมาธินิมิตในขณะที่ทรงแสดงธรรม(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงธรรมโดยสายกลาง ไม่แล่นดิ่งไปสุดโต่ง
  • : เกี่ยวกับ "กามสุขัลลิกานุโยค" หรือ "อัตตกิลมถานุโยค"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "มี" หรือ "ไม่มี"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ผู้นั้น" หรือ "ผู้อื่น"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ทำเอง" หรือ "ผู้อื่นทำ"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ทำเอง" หรือ "ผู้อื่นทำ" (อีกนัยหนึ่ง)(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "อย่างใดอย่างหนึ่ง" หรือ "อย่างอื่น"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "เหมือนกัน" หรือ "ต่างกัน"(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงบัญญัติอะไรเป็นอะไร โดยส่วนเดียว(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงทั้งเอกังสิกธรรมและอเนกังสิกธรรม(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงธรรมด้วยความระมัดระวังอย่างยิ่ง(พ.ม.)
• ทรงแสดงธรรมเพื่อปล่อยวางธรรม มิใช่เพื่อยึดถือ(พ.ม.ส.)
• อาการที่ทรงบัญญัติวินัย(พ.ม.)
• เหตุผลที่ทำให้ทรงบัญญัติระบบวินัย(พ.ม.ส.)
• หัวใจพระธรรมในคำ "บริภาส" ของพระองค์(พ.ม.)
• ทรงแสดงหลักพระศาสนา ไม่มีวิญญาณที่เวียนว่ายตายเกิด(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงหลักกรรมชนิดที่เป็น "พุทธศาสนาแท้"(พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นยาม เฝ้าตลิ่งให้ปวงสัตว์(พ.ม.อ.)
• ทรงปล่อยปวงสัตว์ เหมือนการปล่อยฝูงเนื้อ(พ.ม.ส.)
• ทรงจัดพระองค์เองในฐานะเป็นผู้ฉลาดในเรื่องหนทาง(พ.ม.ส.)
• ทรงสอนเช่นเดียวกับพระพุทธเจ้าทั้งปวง
• ทรงเป็นศาสดาที่ไม่มีใครท้วงติงได้(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถในการสอน
• ทรงแสดงสติปัฏฐานสี่ เพื่อขจัดทิฏฐินิสสัยทั้งสองประเภท(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถสอนให้วิญญูชนรู้ได้เองเห็นได้เอง(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถยิ่งในการสอน
• ทรงประกาศพรหมจรรย์ ในลักษณะที่เทวดามนุษย์ประกาศตามได้(พ.ม.ส.)
• ทรงประกาศพรหมจรรย์ น่าดื่มเหมือนมัณฑะ (พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงหนทางที่ผู้ปฏิบัติตามแล้ว จะเห็นได้เองว่าถูกต้อง(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงวากขาตธรรม ที่มีผล ๖ อันดับ (มีสวรรค์เป็นอย่างต่ำสุด)(พ.ม.ส.)
• สิ่งที่ตรัสรู้แล้ว แต่ไม่ทรงนำมาสอนมีมากกว่าที่ทรงสอนมากนัก(พ.ม.)
• คำของพระองค์ตรงเป็นอันเดียวกันหมด(พ.ม.อ.)
• ทรงมีการกล่าวที่ไม่ขัดแย้งกับบัณฑิตชนในโลก(พ.ม.ส.)
• ทรงสอนเฉพาะแต่เรื่องทุกข์กับความดับสนิทของทุกข์(พ.ม.)
• คำสอนที่ทรงสั่งสอนมากที่สุด(พ.ม.ส.)
• ทรงมีหลักเกณฑ์การฝึกตามลำดับ(พ.ม.)
• ทรงฝึกสาวกเป็นลำดับๆ
• เรื่องที่ไม่ทรงพยากรณ์
• ตรัสเหตุที่ไม่ทรงพยากรณ์อันตคาหิกทิฏฐิ สิบ
• ตรัสเหตุที่ไม่ทรงพยากรณ์อันตถาหิกทิฏฐิ ส่วนที่เกี่ยวกับ "ตถาคตสี่"(พ.ม.ส.)
• ตรัสเหตุที่ทำให้ไม่ทรงข้องแวะด้วยทิฏฐิ สิบ(พ.ม.ส.)
• เรื่องที่ทรงพยากรณ์
• ผู้ฟังพอใจคำพยากรณ์ของพระองค์
• ไม่ได้ทรงพยากรณ์เพื่อให้ชอบใจผู้ฟัง
• คำพยากรณ์นั้น ๆ ไม่ต้องทรงคิดไว้ก่อน(พ.ม.)
• ทรงฆ่าผู้ที่ไม่รับการฝึก(พ.ม.)
• เหตุที่สาวกบางคนไม่ได้บรรลุ
• ทรงบัญญัติโลกุตตรธรรมสำหรับคนทั่วไป(พ.ม.)
• ทรงให้ทุกคนมีพระองค์ อยู่ที่ธรรมที่กำลังมีอยู่ในใจของเขา(พ.ม.ส.)
• สัตว์โลกจะรู้จักพระรัตนตรัยถึงที่สุด ก็ต่อเมื่อรู้ผลแห่งความสิ้นอาสวะของตนเองแล้วเท่านั้น (พ.ม.ส.)

ข.เกี่ยวกับคณะสาวกของพระองค์ ๓๐ เรื่อง คือ :-

• ทรงมีหมู่คณะที่เลิศกว่าหมู่คณะใด(พ.ม.ส.)
• ทรงมีคณะสงฆ์ซึ่งมีคุณธรรมสูงสุด(พ.ม.ส.)
• ในแต่ละบริษัท มีอริยสาวกเต็มทุกขั้นตนตามที่ควรจะมี(พ.ม.ส.)
• ทรงบริหารสงฆ์จำนวนร้อย
• วิธีที่ทรงปฏิบัติต่อภิกษุ เกี่ยวกับสิกขา(พ.ม.ส.)
• ทรงรับรองภิกษุแต่บางรูป ว่าเป็น คนของพระองค์(พ.ม.)
• ทรงมีศิษย์ทั้งที่ดื้อและไม่ดื้อ
• ทรงเรียกร้องให้กระทำกะพระองค์อย่างมิตร(พ.ม.ส.)
• สาวกของพระองค์หลุดพ้นเพราะพิจารณาความเป็นอนัตตาในเบญจขันธ์(พ.ม.) + (พ.ม.ส.) ๓๒๘
• สาวกของพระองค์เสียชีพไม่เสียศีล(พ.ม.)
• ตรัสให้สาวกติดตามฟังแต่เรื่องเป็นไปเพื่อนิพพาน(พ.ม.ส.)
• ทรงขอให้สาวกเป็นธรรมทายาท อย่าเป็นอามิสทายาท(พ.ม.)
• ทรงชักชวนให้สาวกกระทำดั่งที่เคยทรงกระทำ(พ.ม.ส.)
• ทรงขอร้องอย่าให้วิวาทกันเพราะธรรมที่ทรงแสดง(พ.ม.ส.)
• ทรงขอร้องให้ทำความเพียร เพื่ออนุตตรวิมุตติ(พ.ม.ส.)
• ทรงถือว่าภิกษุสาวกทุกวรรณะ เป็นสมณสากยปุตติยะโดยเสมอ(พ.ม.)
• ทรงให้ถือว่า สาวกทั้งหลายเป็นบุตรของพระองค์(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงสาวกตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จในอินทรียภาวนา(พ.ม.ส.)
• ทรงมีคณะสาวกซึ่งมีปาฏิหาริย์(พ.ม.)
• ทรงเป็นพี่เลี้ยงให้แก่สาวกชั่วระยะจำเป็น(พ.ม.)
• ทรงมีพระสารีบุตรเป็นผู้รองลำดับ
• ทรงมีพระสารีบุตรเป็นผู้ประกาศธรรมจักรเสมอด้วยพระองค์(พ.ม.)
• ทรงยกย่องพระสารีบุตรในฐานะธรรมโอรส(พ.ม.ส.)
• มหาเถระผู้มีสมาบัติ และ อภิญญาเทียมพระองค์
• พระองค์และสาวกมีการกล่าวหลักธรรมตรงกันเสมอ(พ.ม.ส.)
• ส่วนที่สาวกเข้มงวดกว่าพระองค์
• ทรงลดพระองค์ลงเสมอสาวก แม้ในหน้าที่ของพระพุทธเจ้า(พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้มีผู้มาเป็นสาวกของพระองค์
• เหตุที่ทำให้เกิดการแสดงปาติโมกข์(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงทำอุโบสถ กับสาวกอีกต่อไป(พ.ม.)

ค. เกี่ยวกับความเป็นอยู่ส่วนพระองค์เอง ๓๑ เรื่อง คือ :-

• ไม่ทรงติดทายก
• ความรู้สึกของพระองค์เกี่ยวกับยศ(พ.ม.ส.)
• ทรงเสพเสนาสนะป่าเรื่อยไป เพื่อให้เป็นตัวอย่าง(พ.ม.)
• ทรงพอพระทัยความสามัคคีเป็นอย่างยิ่ง(พ.ม.)
• ทรงมีความสุขยิ่งกว่ามหาราชา(พ.ม.)
• ทรงผาสุกยิ่งนัก เมื่อทรงอยู่ในอนิมิตตเจโตสมาธิ(พ.ม.ส.)
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่มากตลอดพรรษา และทรงสรรเสริญมาก(พ.ม.ส.)
• ทรงมีอาหารบริสุทธิ์ แม้เกี่ยวกับการฆ่าสัตว์(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงฉันอาหารที่เกิดขึ้นเพราะคำขับ(พ.ม.ส.)
• ทรงฉันอาหารวันหนึ่งหนเดียว
• ทรงฉันอาหารหมดบาตร ก็มี
• บางคราวทรงมีปีติเป็นภักษา เหมือนพวกอาภัสสรเทพ(พ.ม.ส.)
• ทรงมีการประทมอย่างตถาคต
• ทรงเป็นผู้เอ็นดูเกื้อกูลแก่สรรพสัตว์อย่างไม่เห็นแก่หน้า(พ.ม.ส.)
• ทรงมีลักษณะเอ็นดูสรรพสัตว์ทั้งหลับและตื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงมีลักษณะสัมมาสัมพุทธะ ทั้งในขณะทำและไม่ทำหน้าที่(พ.ม.ส.)
• ตัวอย่างเพียงส่วนน้อยของความสุข
• ทรงนับพระองค์ว่าเป็นผู้หนึ่งในบรรดาผู้นอนเป็นสุข
• ทรงดับเย็นเพราะไม่ทรงยึดมั่นการรู้สิ่งที่สมมติกันว่าเลิศ(พ.ม.ส.)
• ที่ประทับนั่งนอนของพระองค์
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่มากที่สุด ตลอดพระชนม์(พ.ม.ส.)
• ทรงอยู่ด้วยสุญญตาวิหาร แม้ในขณะแห่งธรรมกถา(พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นสมณะสุขุมาลในบรรดาสมณะทั้งหลาย(พ.ม.)
• ทรงอยู่อย่างมีจิตที่ปราศจาก "หัวคันนา"(พ.ม.ส.)
• ทรงทำนาที่มีอมตะเป็นผล
• ทรงหลีกเร้นเป็นพิเศษบางคราว
• ยังทรงมากอยู่ด้วยเขมวิตกและวิเวกวิตก(พ.ม.ส.)
• การเสด็จสุทธาวาส(พ.ม.อ.)
• การเสด็จไปทรมานพกพรหมผู้กระด้างด้วยลัทธิ(พ.ม.ส.)
• ทรงมีฌานแน่วแน่ชั้นพิเศษ
• กัลยาณมิตรของพระองค์เอง

ง. เกี่ยวกับลัทธิอื่น ๆ ๑๖ เรื่อง คือ :-

• พอดวงอาทิตย์ขึ้น หิ่งห้อยก็อับแสง(พ.ม.)
• ลัทธิของพระองค์ กับของผู้อื่น
• ทรงแสดงอัปปมัญญาธรรมสี่ชนิดที่สูงกว่าเดียรถีย์อื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงบัญญัตินิททสบุคคลที่ไม่เนื่องด้วยพรรษาดั่งลัทธิอื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงบัญญัติความหมายของคำว่า "ญาณ" ไม่ตรงกับความหมายที่เดียรถีย์อื่นบัญญัติ(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงบัญญัติยืนยันหลักลัทธิเกี่ยวกับ "อัตตา"(พ.ม.ส.)
• ไม่ได้ทรงติการบำเพ็ญตบะไปเสียตะพึด
• ไม่ทรงตำหนิการบูชายัญญ์ไปเสียทั้งหมด(พ.ม.)
• ความบริสุทธิ์ใจของพระองค์ ในการปฏิบัติต่อลัทธิอื่น(พ.ม.ส.)
• กฎบางกฎที่ทรงยกเว้นให้แก่บางคน
• ทางแสดงหลักแห่งกรรมต่างจากพวกอื่น(พ.ม.ส.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์เพราะกรรมเก่าอย่างเดียว(พ.ม.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์เพราะการบันดาลของเจ้านาย(พ.ม.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์ไม่มีอะไรเป็นเหตุปัจจัย(พ.ม.)
• ทรงมีวิธีสกัดสแกงพวกที่ถือลัทธิว่ามีอัตตา(พ.ม.ส.)
• ทรงระบุลัทธิมักขลิวาท ว่าเป็นลัทธิทำลายโลก(พ.ม.)

จ.เกี่ยวกับการที่มีผู้อื่นเข้าใจผิด ๒๓ เรื่อง คือ :-

• ทรงทำผู้มุ่งร้ายให้แพ้ภัยตัวเอง
• ไม่เคยทรงพรั่นพรึงในท่างกลางบริษัท
• ทรงสมาคมได้อย่างสนิทสนม ทุกบริษัท(พ.ม.อ.)
• ทรงท้าให้ใครปฏิเสธธรรมะที่พระองค์รับรอง(พ.ม.)
• ทรงท้าว่า ธรรมที่ทรงแสดงไม่มีใครค้านได้(พ.ม.)
• ทรงยืนยันว่ามีสมณะอยู่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น(พ.ม.)
• ทรงยืนยันว่า เพราะพระองค์ปรากฏ โพชฌงค์จึงปรากฏ
• ไม่ได้ทรงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อให้เขานับถือ(พ.ม.)
• ทรงหวังให้ช่วยกันทำความมั่นคงแก่พรหมจรรย์(พ.ม.ส.)
• พรหมจรรย์นี้มิใช่มีลาภเป็นอานิสงส์(พ.ม.)
• ทรงบัญญัติพรหมจรรย์ในลักษณะที่บรรพชาจักไม่เป็นโมฆะ(พ.ม.ส.)
• พรหมจรรย์นี้ของพระองค์ บริบูรณ์โดยอาการทั้งปวง(พ.ม.ส.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า เกียดกันทาน(พ.ม.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า เป็น "กาฝากสังคม"(พ.ม.ส.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า ทรงหลง
• ทรงแก้คำตู่ของพวกอื่นที่ตู่ว่า เขาก็สอนเหมือนที่พระองค์สอนพ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่ว่าตรัสว่าในสุภวิโมกข์มีความรู้สึกว่าไม่งาม(พ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่ว่าไม่บัญญัติสิ่งซึงที่แท้ได้ทรงบัญญัติแล้ว(พ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่เรื่องฉันปลาฉันเนื้อ
• ทรงรับว่าทรงทราบมายา แต่ไม่ทรงมีมายา(พ.ม.ส.)
• แง่ที่เขากล่าวหาพระองค์อย่างผิด ๆ
• ทรงหยามมารว่าไม่มีวันรู้จักทางของพระองค์(พ.ม.ส.)
• มนุษย์บุถุชน รู้จักพระองค์น้อยเกินไป

ฉ. เกี่ยวกับเหตุการณ์พิเศษบางเรื่อง ๒๒ เรื่อง คือ :-

• การทรงแสดง ความพ้นเพราะสิ้นตัณหา
• การทรงแสดงเรื่องที่เป็นไปได้ยากเกี่ยวกับพระองค์เอง(พ.ม.ส.)
• การเกิดของพระองค์ ไม่กระทบกระเทือนกฎธรรมชาติ:
• การทรงแสดงไตรลักษณ์(พ.ม.)
• การทรงแสดงปฏิจจสมุปบาท(พ.ม.ส.)
• ทรงแนะการบูชายัญในภายใน(พ.ม.ส.)
• การทรงแสดงเหตุของความเจริญ
• ทรงแสดงที่พึ่งไว้ สำหรับเมื่อทรงล่วงลับไปแล้ว(พ.ม.ส.)
• การตรัสเรื่อง "ทุกข์นี้ใครทำให้"
• การสนทนากับพระอานนท์ เรื่องกัลยาณมิตร(พ.ม.ส.)
• การสนทนากับ "พระเหม็นคาว"(พ.ม.)
• การตอบคำถามของทัณฑปาณิสักกะ(พ.ม.)
• การสนทนากับนิครนถ์: บาปกรรมเก่าไม่อาจสิ้นด้วยทุกรกิริยา
  • : เวทนาทั้งหลายมิใช่ผลแห่งกรรมในกาลก่อน(พ.ม.ส.)
  • : การให้ผลของกรรมไม่อาจเปลี่ยนได้ด้วยตบะของนิครนถ์(พ.ม.ส.)
• การสนทนากะเทวดา เรื่องวิมุตติของภิกษุณี(พ.ม.อ.)
• การสนทนากะเทวดา เรื่องอปริหานิยธรรม(พ.ม.ส.)
• การสนทนาเรื่อง ที่สุดโลก
• การสนทนาเรื่อง ลัทธิซึ่งสมมติกันว่าเลิศ(พ.ม.ส.)
• การตรัสเรื่อง "มหาภูต" ไม่หยั่งลงในที่ไหน(พ.ม.อ.)
• การมาเฝ้าของตายนเทพบุตร
• การมาเฝ้าของอนาถปิณฑิกเทพบุตร
• การมาเฝ้าของจาตุมมหาราช
• การข่มลิจฉวีบุตร ผู้มัวเมาในปาฏิหาริย์
• การสนทนากับปริพพาชก ชื่อมัณฑิยะและชาลิยะ(พ.ม.ส.)
• การสนทนาเรื่อง เครื่องสนุกของพระอริยเจ้า(พ.ม.ส.)

ผนวกพุทธประวัติฯ ภาค ๔

เรื่องเบ็ดเตล็ดตามเสียงของคนนอก (๒๔ เรื่อง)

• คำชี้แจงสำหรับเรื่องผนวกแห่งภาค ๔
• เสียงกระฉ่อนทั่ว ๆ ไป: ทรงเป็นสัมมาสัมพุทธะประกาศพรหมจรรย์บริสุทธิ์
• เสียงของผู้สรรเสริญธรรมเทศนา : ทรงมีธรรมเทศนาเป็นแสงสว่าง (พ.ม.)
• เสียงปริพพาชก วัจฉโคตร : ทรงแสดงหลักสำคัญตรงกับสาวกอย่างน่าอัศจรรย์ (พ.ม.ส.)
  • : ทรงมีคำสอนที่เป็นแก่นแท้ล้วน ๆ (พ.ม.)
  • : ทรงประดิษฐานศาสนพรมจรรย์ได้บริบูรณ์(พ.ม.ส.)
• เสียงคณกะโมคคัลลานพราหมณ์ : "โอวาทของพระโคดมเป็นยอด" (พ.ม.)
• เสียงสัจจกะนิครนถบุตร : "เจอะพระโคดมแล้ว ไม่มีรอดไปได้" (พ.ม.)
• เสียงของเจ้าลิจฉวี ทุมมุขะ : ทรงหักล้างปรปักษ์เหมือนเด็กรุมกันต่อยก้ามปู(พ.ม.)
• เสียงปริพพาชก คณะแม่น้ำสัปปินี : ไม่มีช่องทางที่ใครจะขันสู้พระผู้มีพระภาค (พ.ม.)
• เสียงสังคมวิญญูชน : ทรงปฏิบัติได้เลิศกว่าพวกอื่น (ในหลักธรรมอย่างเดียวกัน) (พ.ม.ส.)
  • : สาวกของพระองค์ปฏิบัติได้เลิศกว่าพวกอื่น (ในหลักธรรมอย่างเดียวกัน) (พ.ม.ส.)
• เสียงวัชชิยมาหิตคหบดี : ทรงเป็นวิภัชชวาที มิใช่เอกํสวาท ี(พ.ม.ส.)
• เสียงโปฏฐปาทปริพพาชก : ทรงบัญญัติหลักเรื่อง "ตถา" (พ.ม.ส.)
• เสียงปิโลติกะ ปริพพาชก : ทรงมีคุณธรรมลึกจนผู้อื่นได้แต่เพียงอนุมานเอา (พ.ม.)
• เสียงปิงคิยานีพราหมณ์ : ทรงอยู่เหนือคำสรรเสริญของคนธรรมดา (พ.ม.ส.)
• เสียงวัสสการพราหมณ์ : ทรงมีคุณธรรมสูง ๔ ประการ (พ.ม.)
• เสียงอัตถากามเทพ : ทรงทราบมุทธาและมุทธาธิบาต (พ.ม.ส.)
• เสียงหัตถกเทวบุตร : ทรงอัดแออยู่ด้วยบริษัทนานาชนิด (พ.ม.)
• เสียงเทวดาบางตน : ใครดูหมิ่นความอดทนของพระโคดมก็เท่ากับคนไม่มีตา (พ.ม.ส.)
• เสียงท้าวสักกะจอมเทพ : ทรงพระคุณที่ชอบใจเทวดา ๘ ประการ (พ.ม.ส.)
• เสียงโลหิจจพราหมณ์ : ทรงมีอนามัยเป็นอย่างดี
  • : ทรงดึงผมช่วยคนจะตกเหวไว้ได้ (พ.ม.ส.)
• เสียงโสณทัณฑพราหมณ์ : ทรงมีคุณสมบัติสูงทุกประการ
• เสียงอุตตรมาณพ: ทรงประกอบด้วยมหาปุริสลักขณะ ๓๒
  • : ทรงมีลีลาศสง่า งดงาม
  • : ทรงมีมรรยาทเป็นสง่า น่าเลื่อมใส
  • : ไม่ทรงตื่นเต้นพระทัยในบ้าน
  • : ทรงฉันภัตตาหารในหมู่บ้าน เรียบร้อยนัก
  • : ไม่ทรงติดในรสอาหาร
  • : ทรงมีวัตรในบาตร
  • : การเสด็จกลับจากฉันในหมู่บ้าน
  • : ทรงนุ่งห่มกระทัดรัด
  • : ทรงมุ่งแต่ความเกื้อกูลสัตว์
  • : ทรงแสดงธรรมด้วยพระสำเนียงมีองค์ ๘
• เสียงอุบาลีคหบดีบุรพนิครนถ์ : ทรงประกอบด้วยพระพุทธคุณ ๑๐๐ ประการ (พ.ม.ส.)
• เสียงพระเจ้าปเสนทิโกศล : ทรงมีคณะสงฆ์ที่ประพฤติพรหมจรรย์ตลอดชีวิต
  • : ทรงมีคณะสงฆ์ที่พร้อมเพรียง
  • : ทรงมีคณะสงฆ์ที่ชุ่มชื่นผ่องใส
  • : ทรงมีสังฆบริษัทที่เงียบเสียง
  • : ทรงชนะคนมุ่งร้ายที่เข้าเฝ้า
  • : ทรงสามารถปราบโจรที่มหากษัตริย์ก็ปราบไม่ได้ (พ.ม.ส.)
  • : ทรงชนะน้ำใจคนโดยทางธรรม
  • : ทรงเสมอกับพระเจ้าโกศลโดยวัย
• เสียงคณกะโมคคัลลานพราหมณ์ : ทรงคบแลไม่ทรงคบบุคคลเช่นไร (พ.ม.)
• เสียงแห่งมาร : ทรงตัดรอนอำนาจมารเหมือนเด็กริดรอนก้าม (พ.ม.ส.)
  • : ทรงเป็นก้อนหินให้กาโง่สำคัญว่ามันข้น (พ.ม.ส.)
  • : ไม่มีใครนำพระองค์ไปได้ด้วยราคะ
  • : ศัตรูประสบผลเหมือนเอาศีรษะชนภูเขา (พ.ม.ส.)

ภาค ๕

การปรินิพพาน (๑๐ เรื่อง)

• แปดสิบปียังไม่ฟั่นเฟือน
• ทรงมีความชราทางกายภาพเหมือนคนทั่วไป (พ.ม.ส.)
• ทรงทำหน้าที่พระพุทธเจ้าบริบูรณ์แล้ว
• เรื่องเบ็ดเตล็ดก่อนหน้าปรินิพพาน :
  • การตรัสภิกษุอปริหานิยธรรม
  • เสด็จสวนอัมพลัฏฐิกา
  • เสด็จเมืองนาลันทา
  • เสด็จบ้านปาฏลิคาม
  • เสด็จบ้านโกฏิคาม
  • เสด็จหมู่บ้านนาทิกะ
  • เสด็จเมืองเวสาลี
  • เสด็จบ้านเวฬุวคาม
  • เสด็จทิวาวิหาร ที่ปาวาลเจดีย์
  • ทรงปลงอายุสังขาร
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการปลงอายุสังขาร (พ.ม.ส.)
  • เสด็จป่ามหาวัน
  • เสด็จบ้านภัณฑคาม
  • เสด็จบ้านหัตถิคาม โดยลำดับ ถึงโภคนคร
  • เสด็จเมืองปาวา
  • เสด็จเมืองกุสินารา
• การปรินิพพาน หรือ การประทับสีหเสยยาครั้งสุดท้าย :
  • แวะป่าสาละ ให้จัดที่ปรินิพพาน
  • ตรัสเรื่องการบูชาอย่างแท้จริง
  • เทวดามาเนืองแน่น จึงทรงขับพระอุปวาณะ
  • ตรัสเรื่องการจัดทำเกี่ยวกับพระสรีระ
  • ตรัสเรื่องเมืองกุสาวดี
  • ให้ไปบอกมัลลกษัตริย์
  • โปรดสุภัททปริพพาชก
  • ตรัสเรื่องธรรมวินัยนี้ ไม่ว่างจากศาสดา
  • ตรัสวิธีการร้องเรียก ทักทาย
  • ให้เลิกถอนสิกขาบทเล็กน้อย
  • ให้ลงพรหมทัณฑ์ฉันนภิกษุ
  • ตรัสถามความเคลือบแคลง
  • ปัจฉิมวาจา
• แผ่นดินไหวเนื่องด้วยการปรินิพพาน
• เราเห็นพระองค์ได้ ชั่วเวลาที่ยังปรากฏพระกาย
• การปรินิพพานของพระองค์ คือความทุกข์ร้อนของมหาชน (พ.ม.)
• สังเวชนียสถาน ภายหลังพุทธปรินิพพาน (พ.ม.)

ภาค ๖

การบำเพ็ญบารมีในอดีตชาติ (๒๐ เรื่อง)

• คำชี้แจงเกี่ยวกับภาค ๖
• ต้องท่องเที่ยวมาแล้ว เพราะไม่รู้อริยสัจจ์
• ตลอดวัฏฏสงสาร ไม่เคยทรงบังเกิดในสุทธาวาส
• ในวัฏฏสงสาร เคยทรงบูชายัญญ์ และบำเรอไฟ มาแล้วเป็นอย่างมาก
• ทิฏฐานุคติแห่งความดี ที่ทรงสั่งสมไว้แต่ภพก่อน ๆ
• เคยทรงบังเกิดเป็นมหาพรหม, สักกะ, ฯลฯ (พ.ม.อ.)
• ครั้งมีพระชาติเป็น โชติปาลมาณพ
• ครั้งมีพระชาติเป็น พระเจ้ามหาสุทัศน์
• ครั้งมีพระชาติเป็น ปุโรหิต สอนการบูชายัญญ์
• ครั้งมีพระชาติเป็น พระเจ้ามฆเทวราช
• ครั้งมีพระชาติเป็น มหาโควินทพราหมณ์
• ครั้งมีพระชาติเป็น รถการ ช่างทำรถ (พ.ม.)
• ครั้งมีพระชาติเป็น อกิตติดาบส
• ครั้งมีพระชาติเป็น พระจันทกุมาร
• ครั้งมีพระชาติเป็น สังขพราหมณ์
• ครั้งมีพระชาติเป็น เวลามพราหมณ์ (พ.ม.)
• ครั้งมีพระชาติเป็น พระเวสสันดร
• ครั้งมีพระชาติเป็น มาตังคชฎิล
• ครั้งมีพระชาติเป็น จูฬโพธิ
• ครั้งมีพระชาติเป็น เจ้าชายยุธัญชยะ
• ที่สุดแห่งการท่องเที่ยวของพระองค์