ภาค ๔

เริ่มแต่โปรดปัญจวัคคีย์แล้ว จนถึง จวนจะปรินิพพาน (๑๗๐ เรื่อง)

ก. เกี่ยวกับการประกาศพระศาสนา ๔๘ เรื่อง คือ :-

• การประกาศพระศาสนา
• หลักที่ทรงใช้ในการตรัส
• ทรงมีหลักเกณฑ์ในการกล่าวผิดจากหลักเกณฑ์ของคนทั่วไป(พ.ม.ส.)
• อาการที่ทรงแสดงธรรม
• สมาธินิมิตในขณะที่ทรงแสดงธรรม(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงธรรมโดยสายกลาง ไม่แล่นดิ่งไปสุดโต่ง
  • : เกี่ยวกับ "กามสุขัลลิกานุโยค" หรือ "อัตตกิลมถานุโยค"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "มี" หรือ "ไม่มี"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ผู้นั้น" หรือ "ผู้อื่น"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ทำเอง" หรือ "ผู้อื่นทำ"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "ทำเอง" หรือ "ผู้อื่นทำ" (อีกนัยหนึ่ง)(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "อย่างใดอย่างหนึ่ง" หรือ "อย่างอื่น"(พ.ม.ส.)
  • : เกี่ยวกับ "เหมือนกัน" หรือ "ต่างกัน"(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงบัญญัติอะไรเป็นอะไร โดยส่วนเดียว(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงทั้งเอกังสิกธรรมและอเนกังสิกธรรม(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงธรรมด้วยความระมัดระวังอย่างยิ่ง(พ.ม.)
• ทรงแสดงธรรมเพื่อปล่อยวางธรรม มิใช่เพื่อยึดถือ(พ.ม.ส.)
• อาการที่ทรงบัญญัติวินัย(พ.ม.)
• เหตุผลที่ทำให้ทรงบัญญัติระบบวินัย(พ.ม.ส.)
• หัวใจพระธรรมในคำ "บริภาส" ของพระองค์(พ.ม.)
• ทรงแสดงหลักพระศาสนา ไม่มีวิญญาณที่เวียนว่ายตายเกิด(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงหลักกรรมชนิดที่เป็น "พุทธศาสนาแท้"(พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นยาม เฝ้าตลิ่งให้ปวงสัตว์(พ.ม.อ.)
• ทรงปล่อยปวงสัตว์ เหมือนการปล่อยฝูงเนื้อ(พ.ม.ส.)
• ทรงจัดพระองค์เองในฐานะเป็นผู้ฉลาดในเรื่องหนทาง(พ.ม.ส.)
• ทรงสอนเช่นเดียวกับพระพุทธเจ้าทั้งปวง
• ทรงเป็นศาสดาที่ไม่มีใครท้วงติงได้(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถในการสอน
• ทรงแสดงสติปัฏฐานสี่ เพื่อขจัดทิฏฐินิสสัยทั้งสองประเภท(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถสอนให้วิญญูชนรู้ได้เองเห็นได้เอง(พ.ม.ส.)
• ทรงสามารถยิ่งในการสอน
• ทรงประกาศพรหมจรรย์ ในลักษณะที่เทวดามนุษย์ประกาศตามได้(พ.ม.ส.)
• ทรงประกาศพรหมจรรย์ น่าดื่มเหมือนมัณฑะ (พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงหนทางที่ผู้ปฏิบัติตามแล้ว จะเห็นได้เองว่าถูกต้อง(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงวากขาตธรรม ที่มีผล ๖ อันดับ (มีสวรรค์เป็นอย่างต่ำสุด)(พ.ม.ส.)
• สิ่งที่ตรัสรู้แล้ว แต่ไม่ทรงนำมาสอนมีมากกว่าที่ทรงสอนมากนัก(พ.ม.)
• คำของพระองค์ตรงเป็นอันเดียวกันหมด(พ.ม.อ.)
• ทรงมีการกล่าวที่ไม่ขัดแย้งกับบัณฑิตชนในโลก(พ.ม.ส.)
• ทรงสอนเฉพาะแต่เรื่องทุกข์กับความดับสนิทของทุกข์(พ.ม.)
• คำสอนที่ทรงสั่งสอนมากที่สุด(พ.ม.ส.)
• ทรงมีหลักเกณฑ์การฝึกตามลำดับ(พ.ม.)
• ทรงฝึกสาวกเป็นลำดับๆ
• เรื่องที่ไม่ทรงพยากรณ์
• ตรัสเหตุที่ไม่ทรงพยากรณ์อันตคาหิกทิฏฐิ สิบ
• ตรัสเหตุที่ไม่ทรงพยากรณ์อันตถาหิกทิฏฐิ ส่วนที่เกี่ยวกับ "ตถาคตสี่"(พ.ม.ส.)
• ตรัสเหตุที่ทำให้ไม่ทรงข้องแวะด้วยทิฏฐิ สิบ(พ.ม.ส.)
• เรื่องที่ทรงพยากรณ์
• ผู้ฟังพอใจคำพยากรณ์ของพระองค์
• ไม่ได้ทรงพยากรณ์เพื่อให้ชอบใจผู้ฟัง
• คำพยากรณ์นั้น ๆ ไม่ต้องทรงคิดไว้ก่อน(พ.ม.)
• ทรงฆ่าผู้ที่ไม่รับการฝึก(พ.ม.)
• เหตุที่สาวกบางคนไม่ได้บรรลุ
• ทรงบัญญัติโลกุตตรธรรมสำหรับคนทั่วไป(พ.ม.)
• ทรงให้ทุกคนมีพระองค์ อยู่ที่ธรรมที่กำลังมีอยู่ในใจของเขา(พ.ม.ส.)
• สัตว์โลกจะรู้จักพระรัตนตรัยถึงที่สุด ก็ต่อเมื่อรู้ผลแห่งความสิ้นอาสวะของตนเองแล้วเท่านั้น (พ.ม.ส.)

ข.เกี่ยวกับคณะสาวกของพระองค์ ๓๐ เรื่อง คือ :-

• ทรงมีหมู่คณะที่เลิศกว่าหมู่คณะใด(พ.ม.ส.)
• ทรงมีคณะสงฆ์ซึ่งมีคุณธรรมสูงสุด(พ.ม.ส.)
• ในแต่ละบริษัท มีอริยสาวกเต็มทุกขั้นตนตามที่ควรจะมี(พ.ม.ส.)
• ทรงบริหารสงฆ์จำนวนร้อย
• วิธีที่ทรงปฏิบัติต่อภิกษุ เกี่ยวกับสิกขา(พ.ม.ส.)
• ทรงรับรองภิกษุแต่บางรูป ว่าเป็น คนของพระองค์(พ.ม.)
• ทรงมีศิษย์ทั้งที่ดื้อและไม่ดื้อ
• ทรงเรียกร้องให้กระทำกะพระองค์อย่างมิตร(พ.ม.ส.)
• สาวกของพระองค์หลุดพ้นเพราะพิจารณาความเป็นอนัตตาในเบญจขันธ์(พ.ม.) + (พ.ม.ส.) ๓๒๘
• สาวกของพระองค์เสียชีพไม่เสียศีล(พ.ม.)
• ตรัสให้สาวกติดตามฟังแต่เรื่องเป็นไปเพื่อนิพพาน(พ.ม.ส.)
• ทรงขอให้สาวกเป็นธรรมทายาท อย่าเป็นอามิสทายาท(พ.ม.)
• ทรงชักชวนให้สาวกกระทำดั่งที่เคยทรงกระทำ(พ.ม.ส.)
• ทรงขอร้องอย่าให้วิวาทกันเพราะธรรมที่ทรงแสดง(พ.ม.ส.)
• ทรงขอร้องให้ทำความเพียร เพื่ออนุตตรวิมุตติ(พ.ม.ส.)
• ทรงถือว่าภิกษุสาวกทุกวรรณะ เป็นสมณสากยปุตติยะโดยเสมอ(พ.ม.)
• ทรงให้ถือว่า สาวกทั้งหลายเป็นบุตรของพระองค์(พ.ม.ส.)
• ทรงแสดงสาวกตัวอย่างที่ประสบความสำเร็จในอินทรียภาวนา(พ.ม.ส.)
• ทรงมีคณะสาวกซึ่งมีปาฏิหาริย์(พ.ม.)
• ทรงเป็นพี่เลี้ยงให้แก่สาวกชั่วระยะจำเป็น(พ.ม.)
• ทรงมีพระสารีบุตรเป็นผู้รองลำดับ
• ทรงมีพระสารีบุตรเป็นผู้ประกาศธรรมจักรเสมอด้วยพระองค์(พ.ม.)
• ทรงยกย่องพระสารีบุตรในฐานะธรรมโอรส(พ.ม.ส.)
• มหาเถระผู้มีสมาบัติ และ อภิญญาเทียมพระองค์
• พระองค์และสาวกมีการกล่าวหลักธรรมตรงกันเสมอ(พ.ม.ส.)
• ส่วนที่สาวกเข้มงวดกว่าพระองค์
• ทรงลดพระองค์ลงเสมอสาวก แม้ในหน้าที่ของพระพุทธเจ้า(พ.ม.ส.)
• เหตุที่ทำให้มีผู้มาเป็นสาวกของพระองค์
• เหตุที่ทำให้เกิดการแสดงปาติโมกข์(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงทำอุโบสถ กับสาวกอีกต่อไป(พ.ม.)

ค. เกี่ยวกับความเป็นอยู่ส่วนพระองค์เอง ๓๑ เรื่อง คือ :-

• ไม่ทรงติดทายก
• ความรู้สึกของพระองค์เกี่ยวกับยศ(พ.ม.ส.)
• ทรงเสพเสนาสนะป่าเรื่อยไป เพื่อให้เป็นตัวอย่าง(พ.ม.)
• ทรงพอพระทัยความสามัคคีเป็นอย่างยิ่ง(พ.ม.)
• ทรงมีความสุขยิ่งกว่ามหาราชา(พ.ม.)
• ทรงผาสุกยิ่งนัก เมื่อทรงอยู่ในอนิมิตตเจโตสมาธิ(พ.ม.ส.)
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่มากตลอดพรรษา และทรงสรรเสริญมาก(พ.ม.ส.)
• ทรงมีอาหารบริสุทธิ์ แม้เกี่ยวกับการฆ่าสัตว์(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงฉันอาหารที่เกิดขึ้นเพราะคำขับ(พ.ม.ส.)
• ทรงฉันอาหารวันหนึ่งหนเดียว
• ทรงฉันอาหารหมดบาตร ก็มี
• บางคราวทรงมีปีติเป็นภักษา เหมือนพวกอาภัสสรเทพ(พ.ม.ส.)
• ทรงมีการประทมอย่างตถาคต
• ทรงเป็นผู้เอ็นดูเกื้อกูลแก่สรรพสัตว์อย่างไม่เห็นแก่หน้า(พ.ม.ส.)
• ทรงมีลักษณะเอ็นดูสรรพสัตว์ทั้งหลับและตื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงมีลักษณะสัมมาสัมพุทธะ ทั้งในขณะทำและไม่ทำหน้าที่(พ.ม.ส.)
• ตัวอย่างเพียงส่วนน้อยของความสุข
• ทรงนับพระองค์ว่าเป็นผู้หนึ่งในบรรดาผู้นอนเป็นสุข
• ทรงดับเย็นเพราะไม่ทรงยึดมั่นการรู้สิ่งที่สมมติกันว่าเลิศ(พ.ม.ส.)
• ที่ประทับนั่งนอนของพระองค์
• วิหารธรรมที่ทรงอยู่มากที่สุด ตลอดพระชนม์(พ.ม.ส.)
• ทรงอยู่ด้วยสุญญตาวิหาร แม้ในขณะแห่งธรรมกถา(พ.ม.ส.)
• ทรงเป็นสมณะสุขุมาลในบรรดาสมณะทั้งหลาย(พ.ม.)
• ทรงอยู่อย่างมีจิตที่ปราศจาก "หัวคันนา"(พ.ม.ส.)
• ทรงทำนาที่มีอมตะเป็นผล
• ทรงหลีกเร้นเป็นพิเศษบางคราว
• ยังทรงมากอยู่ด้วยเขมวิตกและวิเวกวิตก(พ.ม.ส.)
• การเสด็จสุทธาวาส(พ.ม.อ.)
• การเสด็จไปทรมานพกพรหมผู้กระด้างด้วยลัทธิ(พ.ม.ส.)
• ทรงมีฌานแน่วแน่ชั้นพิเศษ
• กัลยาณมิตรของพระองค์เอง

ง. เกี่ยวกับลัทธิอื่น ๆ ๑๖ เรื่อง คือ :-

• พอดวงอาทิตย์ขึ้น หิ่งห้อยก็อับแสง(พ.ม.)
• ลัทธิของพระองค์ กับของผู้อื่น
• ทรงแสดงอัปปมัญญาธรรมสี่ชนิดที่สูงกว่าเดียรถีย์อื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงบัญญัตินิททสบุคคลที่ไม่เนื่องด้วยพรรษาดั่งลัทธิอื่น(พ.ม.ส.)
• ทรงบัญญัติความหมายของคำว่า "ญาณ" ไม่ตรงกับความหมายที่เดียรถีย์อื่นบัญญัติ(พ.ม.ส.)
• ไม่ทรงบัญญัติยืนยันหลักลัทธิเกี่ยวกับ "อัตตา"(พ.ม.ส.)
• ไม่ได้ทรงติการบำเพ็ญตบะไปเสียตะพึด
• ไม่ทรงตำหนิการบูชายัญญ์ไปเสียทั้งหมด(พ.ม.)
• ความบริสุทธิ์ใจของพระองค์ ในการปฏิบัติต่อลัทธิอื่น(พ.ม.ส.)
• กฎบางกฎที่ทรงยกเว้นให้แก่บางคน
• ทางแสดงหลักแห่งกรรมต่างจากพวกอื่น(พ.ม.ส.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์เพราะกรรมเก่าอย่างเดียว(พ.ม.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์เพราะการบันดาลของเจ้านาย(พ.ม.)
• ทรง "เยาะ" ลัทธิที่ถือว่า สุขทุกข์ไม่มีอะไรเป็นเหตุปัจจัย(พ.ม.)
• ทรงมีวิธีสกัดสแกงพวกที่ถือลัทธิว่ามีอัตตา(พ.ม.ส.)
• ทรงระบุลัทธิมักขลิวาท ว่าเป็นลัทธิทำลายโลก(พ.ม.)

จ.เกี่ยวกับการที่มีผู้อื่นเข้าใจผิด ๒๓ เรื่อง คือ :-

• ทรงทำผู้มุ่งร้ายให้แพ้ภัยตัวเอง
• ไม่เคยทรงพรั่นพรึงในท่างกลางบริษัท
• ทรงสมาคมได้อย่างสนิทสนม ทุกบริษัท(พ.ม.อ.)
• ทรงท้าให้ใครปฏิเสธธรรมะที่พระองค์รับรอง(พ.ม.)
• ทรงท้าว่า ธรรมที่ทรงแสดงไม่มีใครค้านได้(พ.ม.)
• ทรงยืนยันว่ามีสมณะอยู่ในธรรมวินัยนี้เท่านั้น(พ.ม.)
• ทรงยืนยันว่า เพราะพระองค์ปรากฏ โพชฌงค์จึงปรากฏ
• ไม่ได้ทรงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อให้เขานับถือ(พ.ม.)
• ทรงหวังให้ช่วยกันทำความมั่นคงแก่พรหมจรรย์(พ.ม.ส.)
• พรหมจรรย์นี้มิใช่มีลาภเป็นอานิสงส์(พ.ม.)
• ทรงบัญญัติพรหมจรรย์ในลักษณะที่บรรพชาจักไม่เป็นโมฆะ(พ.ม.ส.)
• พรหมจรรย์นี้ของพระองค์ บริบูรณ์โดยอาการทั้งปวง(พ.ม.ส.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า เกียดกันทาน(พ.ม.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า เป็น "กาฝากสังคม"(พ.ม.ส.)
• ทรงแก้ข้อที่เขาหาว่า ทรงหลง
• ทรงแก้คำตู่ของพวกอื่นที่ตู่ว่า เขาก็สอนเหมือนที่พระองค์สอนพ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่ว่าตรัสว่าในสุภวิโมกข์มีความรู้สึกว่าไม่งาม(พ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่ว่าไม่บัญญัติสิ่งซึงที่แท้ได้ทรงบัญญัติแล้ว(พ.ม.ส.)
• ทรงถูกตู่เรื่องฉันปลาฉันเนื้อ
• ทรงรับว่าทรงทราบมายา แต่ไม่ทรงมีมายา(พ.ม.ส.)
• แง่ที่เขากล่าวหาพระองค์อย่างผิด ๆ
• ทรงหยามมารว่าไม่มีวันรู้จักทางของพระองค์(พ.ม.ส.)
• มนุษย์บุถุชน รู้จักพระองค์น้อยเกินไป

ฉ. เกี่ยวกับเหตุการณ์พิเศษบางเรื่อง ๒๒ เรื่อง คือ :-

• การทรงแสดง ความพ้นเพราะสิ้นตัณหา
• การทรงแสดงเรื่องที่เป็นไปได้ยากเกี่ยวกับพระองค์เอง(พ.ม.ส.)
• การเกิดของพระองค์ ไม่กระทบกระเทือนกฎธรรมชาติ:
• การทรงแสดงไตรลักษณ์(พ.ม.)
• การทรงแสดงปฏิจจสมุปบาท(พ.ม.ส.)
• ทรงแนะการบูชายัญในภายใน(พ.ม.ส.)
• การทรงแสดงเหตุของความเจริญ
• ทรงแสดงที่พึ่งไว้ สำหรับเมื่อทรงล่วงลับไปแล้ว(พ.ม.ส.)
• การตรัสเรื่อง "ทุกข์นี้ใครทำให้"
• การสนทนากับพระอานนท์ เรื่องกัลยาณมิตร(พ.ม.ส.)
• การสนทนากับ "พระเหม็นคาว"(พ.ม.)
• การตอบคำถามของทัณฑปาณิสักกะ(พ.ม.)
• การสนทนากับนิครนถ์: บาปกรรมเก่าไม่อาจสิ้นด้วยทุกรกิริยา
  • : เวทนาทั้งหลายมิใช่ผลแห่งกรรมในกาลก่อน(พ.ม.ส.)
  • : การให้ผลของกรรมไม่อาจเปลี่ยนได้ด้วยตบะของนิครนถ์(พ.ม.ส.)
• การสนทนากะเทวดา เรื่องวิมุตติของภิกษุณี(พ.ม.อ.)
• การสนทนากะเทวดา เรื่องอปริหานิยธรรม(พ.ม.ส.)
• การสนทนาเรื่อง ที่สุดโลก
• การสนทนาเรื่อง ลัทธิซึ่งสมมติกันว่าเลิศ(พ.ม.ส.)
• การตรัสเรื่อง "มหาภูต" ไม่หยั่งลงในที่ไหน(พ.ม.อ.)
• การมาเฝ้าของตายนเทพบุตร
• การมาเฝ้าของอนาถปิณฑิกเทพบุตร
• การมาเฝ้าของจาตุมมหาราช
• การข่มลิจฉวีบุตร ผู้มัวเมาในปาฏิหาริย์
• การสนทนากับปริพพาชก ชื่อมัณฑิยะและชาลิยะ(พ.ม.ส.)
• การสนทนาเรื่อง เครื่องสนุกของพระอริยเจ้า(พ.ม.ส.)