What Uncle Sam Really Wants : อเมริกาอเมริกาอเมริกา วิพากษ์นโยบายต่างประเทศของสหรัฐอเมริกา Noam Chomsky เขียน / ภัควดี วีระภาสพงษ์ แปล

อนาคต

• สภาพการณ์ที่เปลี่ยนแปลง
• คุณทำอะไรได้บ้าง
• การต่อสู้ยังดำเนินต่อไป

สภาพการณ์ที่เปลี่ยนแปลง

ป็นเรื่องสำคัญที่พึงตระหนักว่า สภาพการณ์ต่าง ๆ ได้เปลี่ยนแปลงไปมากเพียงไรในช่วง ๓๐ ปีหลังนี้ โดยเป็นผลมาจากขบวนการประชาชนที่จัดตั้งกันอย่างหลวม ๆ และไม่มีระเบียบ วนเวียนอยู่กับประเด็นปัญหาอย่างเช่น สิทธิมนุษยชน สันติภาพ สิทธิสตรี สิ่งแวดล้อม และประเด็นทางมนุษยธรรมอื่น ๆ

          ลองเปรียบเทียบรัฐบาลเคนเนดีกับรัฐบาลเรแกน ซึ่งในหลาย ๆ แง่แล้ว มีความคล้ายคลึงกันมากทั้งในนโยบายพื้นฐานและวัตถุประสงค์ เมื่อเคนเนดีเปิดฉากสงครามต่อต้านคิวบาด้วยขบวนการก่อการร้ายข้ามชาติขนาดใหญ่ หลังจากที่บุกคิวบาล้มเหลว จากนั้นก็เปลี่ยนภัยสยองโดยรัฐบาลโหดในเวียดนามใต้ เลื่อนขั้นขึ้นมาเป็นการบุกโจมตีอย่างซึ่ง ๆ หน้า ไม่เคยมีการประท้วงปรากฏให้เห็นเลย

          ไม่มี จนกระทั่งมีการเคลื่อนย้ายกองกำลังทหารอเมริกันเป็นแสนคน และทั่วทั้งอินโดจีนตกอยู่ภายใต้การโจมตีจนวิบัติ พร้อมกับคนอีกหลายแสนตายกันกล่นเกลื่อน นั่นแหละ การประท้วงจึงเริ่มปรากฏขึ้นอย่างสำคัญจนเพิกเฉยมิได้ ตรงกันข้าม ในทันทีที่รัฐบาลเรแกนแสดงท่าทีว่าต้องการจะเข้าไปแทรกแซงในอเมริกากลางโดยตรง การประท้วงปะทุออกมาทันทีในระดับเพียงพอที่จะบีบให้รัฐบาลนักก่อการร้ายต้องหันไปใช้วิธีการอื่นแทน

          พวกผู้นำอาจคุยเขื่องถึงอวสานของ "ฝันร้ายในเวียดนาม" แต่พวกเขารู้ดีกว่านั้น การพิจารณานโยบายความมั่นคงแห่งชาติของรัฐบาลบุช ซึ่งเล็ดลอดออกมาในขณะที่มีการโจมตีภาคพื้นดินในสงครามอ่าวเปอร์เซีย ตั้งข้อสังเกตไว้ว่า "ในกรณีที่สหรัฐอเมริกาเผชิญหน้ากับศัตรูที่อ่อนแอกว่ามาก ๆ" นั่นคือศัตรูที่เหล่ารัฐบุรุษตัวจริงจะยอมต่อสู้ด้วย "บทพิสูจน์ของเรามิใช่แค่เพียงเอาชนะให้ได้ แต่ต้องเอาชนะให้ได้โดยเด็ดขาดและรวดเร็วด้วย" หากผลลัพธ์ผิดไปจากนี้ จะก่อให้เกิด "บรรยากาศที่น่าอึดอัด" และอาจ "บั่นทอนแรงสนับสนุนทางการเมือง" ที่เข้าใจกันดีว่ามีน้อยนิดมาก

          มาบัดนี้ การแทรกแซงในแบบเดิม ๆ ไม่ถือว่าเป็นทางเลือกแล้วด้วยซ้ำ วิธีการจึงจำกัดอยู่ที่การก่อการร้ายลับ ๆ อุบเงียบให้พ้นจากการรู้เห็นของประชาชนในประเทศ หรือเลือกเอาการทำลายล้าง "ศัตรูที่อ่อนแอกว่ามาก ๆ" อย่าง "เด็ดขาดและรวดเร็ว" หลังจากรณรงค์โฆษณาชวนเชื่ออย่างใหญ่โต เพื่อวาดภาพให้ศัตรูเหล่านี้เป็นอสุรกายที่มีพลังอำนาจเหลือจะประมาณได้

          ลักษณะแบบเดียวกันเกิดขึ้นโดยทั่วไปเช่นกัน ยกตัวอย่างเช่นปี ๑๙๙๒ หากงานฉลองครบรอบห้าร้อยปีที่โคลัมบัสค้นพบทวีปนี้จัดขึ้นในปี ๑๙๖๒ มันคงเป็นงานเฉลิมฉลองการปลดปล่อยทวีปอเมริกา ทว่าในปี ๑๙๙๒ ปฏิกิริยาตอบสนองไม่สามารถผูกขาดอีกต่อไปแล้ว นี่เป็นข้อเท็จจริงที่ปลุกให้เกิดอาการอกสั่นขวัญผวาในหมู่นักบริหารวัฒนธรรมทั้งหลาย ซึ่งเคยชินกับการครอบงำจนเกือบเป็นเผด็จการสมบูรณ์แบบ ตอนนี้พวกนั้นเที่ยวโวยวายเกี่ยวกับ "ลัทธิฟาสซิสต์เลยเถิด" ในหมู่ผู้คนที่เรียกร้องให้เคารพประชาชนและวัฒนธรรมอื่นที่ต่างไปจากตน

          ในแวดวงอื่น ๆ ก็เช่นกัน มีความเปิดกว้างและความเข้าใจมากขึ้น มีการตั้งข้อสงสัยและตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจมากขึ้น แน่นอน แนวโน้มอย่างหลังเป็นดาบสองคม มันอาจนำไปสู่ความคิดอิสระ การจัดตั้งองค์กรประชาชน และแรงกดดันให้เกิดความเปลี่ยนแปลงในสถาบันอันเป็นสิ่งที่มีความจำเป็นยิ่งยวด แต่ในอีกด้านหนึ่ง มันก็อาจกลายเป็นช่องให้เกิดผู้นำเผด็จการคนใหม่ที่มีฐานมวลชนเป็นประชาชนตื่นตูมก็ได้ ผลลัพธ์ที่อาจเกิดขึ้นทั้งหมดนี้ไม่ใช่ประเด็นเพื่อคาดเดาเล่น แต่เพื่อการปฏิบัติที่เป็นจริง โดยมีเค้าเดิมพันใหญ่มหาศาล

คุณทำอะไรได้บ้าง

นทุก ๆ ประเทศ มีคนบางกลุ่มที่มีอำนาจอย่างแท้จริง สำหรับในสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่ความลับใหญ่โตอะไรเลยว่าอำนาจที่ว่านี้อยู่ที่ไหน โดยพื้นฐานแล้ว อำนาจอยู่ในกำมือของกลุ่มคนที่กำหนดการตัดสินใจด้านการลงทุน จะผลิตอะไร จะกระจายสินค้าอย่างไร คนพวกนี้แหละที่เป็นคนจัดตั้งรัฐบาลเป็นส่วนใหญ่ เป็นคนเลือกกลุ่มนักวางแผน และกำหนดเงื่อนไขกว้าง ๆ สำหรับระบบความคิดกระแสหลัก

          สิ่งหนึ่งที่คนเหล่านี้ต้องการคือ ประชาชนที่เฉื่อยชาไร้ปากเสียง ดังนั้น สิ่งหนึ่งที่คุณสามารถทำได้เพื่อไม่ให้ชีวิตของคนพวกนี้สบายเกินไปนัก ก็คือ อย่าเฉื่อยชาและไร้ปากเสียง มีวิธีการมากมายที่จะแสดงออก กระทั่งเพียงการตั้งคำถามก็สามารถมีผลกระทบอย่างสำคัญได้

          การประท้วง เขียนจดหมายและลงคะแนนเสียง สามารถมีความหมายได้ทั้งนั้น ขึ้นอยู่กับสถานการณ์ แต่ประเด็นสำคัญคือ ต้องต่อเนื่องและมีการจัดตั้ง

          หากคุณออกไปเดินขบวนประท้วง แล้วกลับบ้าน นั่นพอใช้ได้ แต่พวกคนที่กุมอำนาจเขาทนเรื่องแบบนี้ได้ สิ่งที่พวกเขาทนไม่ได้ คือแรงกดดันอย่างต่อเนื่องที่คอยก่อหวอดไปเรื่อย ๆ การจัดตั้งองค์กรที่มีการดำเนินการไม่หยุดหย่อน ประชาชนที่คอยเรียนรู้บทเรียนจากครั้งที่ผ่าน ๆ มาและทำได้ดีขึ้นในครั้งต่อ ๆ ไป

          ระบบการปกครองใด ๆ ก็ตาม กระทั่งเผด็จการฟาสซิสต์ ยังต้องยอมอ่อนข้อให้กับความไม่พอใจของสาธารณชน นั่นยิ่งเป็นความจริงในประเทศอย่างสหรัฐอเมริกา ที่ซึ่งช่างเคราะห์ดีรัฐบาลไม่มีอำนาจมากพอที่จะขู่เข็ญประชาชน ระหว่างสงครามเวียดนาม การต่อต้านสงครามอย่างเปิดเผยสร้างนัยสำคัญอย่างยิ่ง และเป็นราคาที่รัฐบาลต้องจ่าย

          หากการเลือกตั้งเป็นเพียงเรื่องที่ประชากรบางส่วนต้องออกจากบ้านไปกดปุ่มทุกระยะเวลาไม่กี่ปี การเลือกตั้งก็ไม่เหลือความสำคัญอะไรเลย แต่ถ้าพลเมืองรวมตัวกันเพื่อยืนยันถึงจุดยืนบางอย่าง และกดดันให้ผู้แทนราษฎรต้องดำเนินตามนั้น การเลือกตั้งก็สามารถมีความหมายได้

          สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสามารถถูกกดดันให้คล้อยตามได้ง่ายกว่าพวกวุฒิสมาชิกมาก และการกดดันวุฒิสมาชิกก็ง่ายกว่าประธานาธิบดี ซึ่งมักไม่ค่อยถูกกระทบกระเทือน เมื่อข้ามไปถึงระดับนั้นนโยบายเกือบทั้งหมดตัดสินใจโดยกลุ่มคนรวยและมีอำนาจที่เป็นเจ้าของและบริหารประเทศ

          แต่คุณสามารถรวมตัวกันจัดตั้งองค์กรในระดับที่สามารถมีอิทธิพลต่อผู้แทนราษฎร คุณสามารถลากพวกเขามาที่บ้านให้เพื่อนบ้านได้ตะโกนใส่ หรือคุณสามารถเข้าไปนั่งในสำนักงานของพวกเขา อะไรก็ได้ที่ได้ผลในสถานการณ์นั้น ๆ ซึ่งก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงได้ มักจะเป็นความเปลี่ยนแปลงที่สำคัญด้วย

          คุณสามารถทำวิจัยด้วยตัวเองได้เช่นกัน อย่ายอมเชื่อถือตำราประวัติศาสตร์และตำรารัฐศาสตร์ที่ใช้กันทั่วไป ลองย้อนไปดูเอกสารของพวกนักวิชาการและเอกสารชั้นต้นทั้งหลาย เช่น บันทึกความจำเรื่องความมั่นคงแห่งชาติและเอกสารประเภทนี้ ห้องสมุดดี ๆ ส่วนใหญ่มีแผนกเอกสารอ้างอิงที่คุณสามารถค้นดูได้

          ต้องอาศัยความเพียรสักหน่อย ข้อมูลส่วนใหญ่เป็นขยะ และคุณคงต้องอ่านงานเป็นตันกว่าจะเจอของดีเข้า มีคู่มือหลายเล่มที่ให้ข้อชี้แนะว่าควรค้นดูที่ไหนต่อ และบางครั้งคุณอาจพบการอ้างอิงในเอกสารชั้นรอง ๆ ลงไปที่ดูน่าสนใจ ส่วนใหญ่แล้วมันมักตีความผิด ๆ แต่ก็เป็นแนวทางว่าควรค้นคว้าที่ไหนต่อ

          นี่ไม่ใช่เรื่องลึกลับใหญ่โตเลย และไม่ใช่งานวิชาการที่ยากเย็นด้วย ต้องอาศัยวิริยะอยู่บ้าง แต่ใคร ๆ ก็สามารถทำเป็นงานอดิเรกได้ ผลลัพธ์ของงานวิจัยค้นคว้าสามารถเปลี่ยนแปลงความคิดของผู้คน งานวิจัยที่แท้จริงเป็นกิจกรรมเพื่อส่วนรวมเสมอ และผลลัพธ์ของงานวิจัยสามารถสร้างคุณูปการใหญ่หลวงในการเปลี่ยนแปลงจิตสำนึก เบิกวิสัยทัศน์และเพิ่มพูนความเข้าใจ รวมทั้งนำไปสู่การกระทำที่สร้างสรรค์

การต่อสู้ยังดำเนินต่อไป

ารต่อสู้เพื่อเสรีภาพมิเคยสิ้นสุด ประชาชนในโลกที่สามต้องการความเข้าใจและความเห็นอกเห็นใจจากเรา และยิ่งไปกว่านั้น พกวเขาต้องการความช่วยเหลือจากเราด้วย เราสามารถช่วยให้พวกเขามีช่องทางในการยังชีวิตรอดได้บ้าง โดยเคลื่อนไหวก่อกวนภายในสหรัฐอเมริกาเอง ประชาชนในโลกที่สามจะสามารถฝ่าฟันหลุดพ้นจากความทารุณป่าเถื่อนที่เราเป็นฝ่ายยัดเยียดให้ได้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับความเป็นไปในสหรัฐอเมริกามากทีเดียว

          ความกล้าหาญที่พวกเขาสำแดงออกมาช่างน่าอัศจรรย์นัก โดยส่วนตัวผมเองเคยมีสิทธิพิเศษ และต้องถือเป็นสิทธิพิเศษจริง ๆ ที่มีโอกาสได้เห็นเป็นประจักษ์พยานถึงความกล้าหาญเช่นนั้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในอเมริกากลางและในเขตเวสต์แบงค์ ซึ่งถูกยึดครอง เป็นประสบการณ์ที่สะเทือนใจและให้แรงบันดาลใจอย่างยิ่งยวด และไม่เว้นที่จะทำให้ผมหวนกระหวัดนึกถึงกถาแสดงความดูแคลนที่รุสโซกล่าวถึงชาวยุโรป ที่ยอมละทิ้งเสรีภาพและความยุติธรรมเพื่อแลกกับความสงบและสุขสบาย "พวกเขาสำราญอยู่ในโซ่ตรวน" รุสโซยังกล่าวต่อไปว่า:

          เมื่อข้าพเจ้าแลเห็นมวลหมู่อนารยชนเปลื้องเปลือยเปล่าหยามหมิ่นความมัวเมาฟุ้งเฟ้อของชาวยุโรป และยืนหยัดทนทานความหิวโหย เพลิงอัคคี ศาสตราวุธและความตาย เพียงเพื่อรักษาอิสรภาพของตนไว้ ข้าพเจ้ารู้สึกว่าหามีความจำเป็นไม่ที่จะมาสอนทาสให้คิดเหตุผลเรื่องเสรีภาพ

          ใครที่คิดว่านี่เป็นแค่คำพูด เป็นผู้ที่มีความเข้าใจโลกน้อยมาก

          และนั่นเป็นแค่ส่วนหนึ่งของภารกิจที่รอเราอยู่เบื้องหน้า ยังมีสภาพแบบโลกที่สามขยายตัวขึ้นในสหรัฐอเมริกาด้วย มีระบบอำนาจที่ขาดความชอบธรรมซุกซ่อนอยู่ในทุกมุมของโลกสังคม การเมือง เศรษฐกิจและวัฒนธรรม เป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์มนุษย์ ที่เราต้องเผชิญหน้ากับปัญหาการรักษาสิ่งแวดล้อมให้สามารถเอื้อต่อการดำรงชีวิตพอควรแก่อัตภาพ เราไม่รู้ว่าความพยายามอย่างซื่อสัตย์และเสียสละจะเพียงพอต่อการแก้ปัญหา หรือแม้แค่บรรเทาปัญหาทั้งหลายแหล่หรือไม่ แต่เรามั่นใจได้ทีเดียวว่า หากขาดไร้ความพยายามดังกล่าวนี้ นั่นย่อมหมายถึงลางหายนะโดยแน่แท้

๑ บริเวณฝั่งตะวันตกของแม่น้ำจอร์แดนซึ่งถูกอิสราเอลเข้ายึดครองในสงครามหกวันเมื่อปี ๑๙๖๗